جواب : از حقوق الناس است و با اسقاط آن ، ساقط مىشود . « 1 » ب ) از ظاهر بيشتر روايات برمىآيد كه مراد از نگه‌داشتن مقتول ، نگه‌داشتن به هنگام فرار است تا قاتل بتواند بر او دست يابد و همچنين از سخن شيخ طوسى ، سيّد ، محقق ، صاحب جواهر و آية اللّه خوئى برمىآيد كه آنان ، آن را بستن و نگه‌داشتن مىدانند ، ولى بعيد نيست كه مراد نگه‌داشتن عرفى باشد پس حكم ، داير مدار آن باشد ؛ زيرا منع از فرار يا با طناب بستن خصوصيتى ندارد ؛ چرا كه قفل كردن خانه يا بستن راه و مانند آن را مىتوان از مصاديق نگه‌داشتن دانست . ج ) آيا حبس كردن ابدى است يا مدّت معيّنى دارد ؟ حبس بر طبق ظهور روايات ما و تصريح بعضى از آن‌ها و نيز تصريح فتاواى فقيهان ما و اجماع مذكور ، ابدى است ؛ ولى به نظر مىرسد فقيهان ديگر مذاهب نظر ديگرى دارند . شوكانى مىگويد : همهء عالمان كمى يا زيادى حبس را به نظر امام وابسته مىدانند ؛ زيرا غرض از حبس ، تأديب مجرم است و مقصود اين نيست كه او را آن قدر نگه‌دارند تا بميرد . ربيعه بر طبق روايتى كه از على - عليه السلام - روايت شده آن را حبس ابدى دانسته است . « 2 » د ) آيا علاوه بر مجازات حبس ابد ، تازيانه هم بر او نواخته مىشود ؟ جواب : از قاضى ابن برّاج در مهذّب البارع « 3 » - كه رأى آية اللّه خوئى نيز همين است « 4 » - حكايت شده كه در هر سال او را پنجاه ضربه تازيانه مىزنند . اين مطلب تنها در حديث مرسل ابى مقدام آمده است . « 5 » ه‍ ) عقوبت نگاه‌كنندهء قتل چيست ؟ آيا بايد چشم او را درآورد يا به آن ميل كشيد ، يا تعبير « فقأ » و « سمل » در روايات به يك معناست ؟ طريحى مىگويد : فقأ - به همزه - يعنى شق و شكافتن . گفته مىشود : « فقأت عينه أفقاؤها ؛ يعنى آن را شكافتم » . اين دعا بدين معناست : « أفقأ عني عيون الكفرة الفجرة ؛ چشمان كافران فاجر را از چشم زخم به من كور گردان » . و « تفقّأت السحابة عن مائها ؛ آب از ابر فرو ريخت » . « 6 » و نيز گفته : « سملت عينه ؛ چشمش را به آهنى گداخته شكافتى » . « 7 »

--> ( 1 ) . موازين قضائى از ديدگاه امام خمينى ، ج 1 ، ص 158 . ( 2 ) . نيل الاوطار ، ج 7 ، ص 23 . ( 3 ) . ج 2 ، ص 468 . ( 4 ) . مبانى تكملة المنهاج ، ج 2 ، ص 11 . ( 5 ) . كافى ، ج 7 ، ص 287 ، ح 3 . ( 6 ) . مجمع البحرين ، ج 1 ، ص 332 . ( 7 ) . همان ، ج 5 ، ص 399 .